Uczniowie ginęli za Polskę - tablica pamięci w UŁ
Uczniowie ginęli za Polskę - tablica pamięci w UŁ

26 uczniów Szkoły Zgromadzenia Kupców w Łodzi zginęło na polach bitew I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej. Pierwsza tablica pamięci zawisła w 1930 roku... (fot. archiwum UŁ)

Uczniowie ginęli za Polskę - tablica pamięci w UŁ

Większość z nich nie zdążyła zostać studentami. Musieli w bardzo młodym wieku ruszyć na front. Zginęli, walcząc podczas I wojny światowej i broniąc wolnej Polski przed ofensywą bolszewicką. W 100-lecie odzyskania niepodległości, Uniwersytet Łódzki upamiętni 26 uczniów Szkoły Zgromadzenia Kupców w Łodzi. Odsłonięcie tablicy pamiątkowej 8 listopada, o godzinie 13:00, w budynku rektoratu UŁ. Tym samym budynku, w którym 100 lat temu mieściła się Szkoła. Tego samego dnia, o godzinie 17:00, na Wydziale Filologicznym, koncert piosenek patriotycznych i pokaz grupy rekonstrukcyjnej.

Kapral z V klasy, porucznik maturzysta...

Nazwiska polskie, żydowskie, niemieckie... Bez względu na pochodzenie uczniowie Szkoły Zgromadzenia Kupców decydowali się walczyć w polskich oddziałach. Oto lista tych, którzy zginęli sto lat temu na polach bitew, w walce za niepodległość Polski, a niedługo potem w jej obronie...

Zygmunt Baboń – uczeń klasy VII. Był szeregowcem Syberyjskiej Brygady Piechoty. Zmarł w Toruniu 30 X 1920 r. w wyniku odniesionych ran.
Artur Bohlmann  – uczeń klasy VII. Był podporucznikiem 7 Pułku Piechoty. Poległ pod Berezyną 20 V 1920 r.
Jerzy Brinckenhoff – uczeń klasy VII. Był ułanem 203 Pułku Piechoty. Zmarł w wyniku odniesionych ran w szpitalu w Korcu 20 X 1920 r.
Antoni Gruszczyński – uczeń klasy V. Służył jako kapral w 2 Pułku Legionów. Poległ 15 VII 1915 r. pod Urzędowem Lubelskim.
Józef Hartman – uczeń klasy VIII. Był szeregowcem Batalionu Harcerskiego. Zmarł w szpitalu wojskowym w Warszawie w 1918 r.
Kazimierz Jesionowski – uczeń klasy VIII. Był podporucznikiem szkoły lotniczej. Zmarł wskutek ran odniesionych w katastrofie lotniczej w 1919 r. Józef Kopel – uczeń klasy VIII. Poległ pod Wyżniarami 25 VIII 1920 r.
Henryk Kozanecki – uczeń klasy VIII. Pilot, zginął podczas lotu bojowego 12 VIII 1920 r.
Stanisław Lachmanowicz – uczeń klasy VIII. Był ułanem 2 Pułku. Zmarł w wyniku ran w szpitalu w Zamościu 23 V 1919 r.
Szymon Lewi – uczeń klasy VIII. Był szeregowcem Legii Akademickiej 36 Pułku Piechoty. Poległ  w obronie Lwowa 13 I 1919 r.
Stanisław Maciński – maturzysta. W maju 1915 r. wstąpił do Legionów Polskich. Walczył pod Kostiuchnówką i Maniewiczami. Internowany w Szczypiornie i Łomży. Jako porucznik Legii Akademickiej brał udział w obronie Lwowa. Zginął w walkach pod Czerniewicami 17 V 1920 r. Odznaczony czterokrotnie Krzyżem Walecznym.
Julian Neumark – wstąpił w 1915 r. do 1 Pułku Piechoty, a w listopadzie 1918 r. do 5 Pułku Piechoty. W dniu 28 V 1919 r. został ciężko ranny pod Sztumowiczami. Zmarł kilka dni później.  
Stanisław Olszewski – maturzysta. Był szeregowcem I Kompanii I Brygady. Poległ nad Styrem w X 1915 r.
Tadeusz Ostrowski – maturzysta. Rozpoczął studia w Akademii Handlowej w St. Gallen w Szwajcarii. Służył jako wachmistrz 1 Pułku Ułanów.  Zmarł w wyniku odniesionych ran w 1916 r. nad Styrem.  
Stefan Sikorski – uczeń klasy VII. Był szeregowcem 201 Pułku Harcerskiego. Zmarł w niewoli rosyjskiej w X 1920 r.
Mieczysław Soski – uczeń klasy VII. Był szeregowcem 201 Pułku Piechoty. Zmarł pod Trokami.
Ignacy Sulikowski – uczeń klasy VIII. Był kapralem Batalionu Harcerskiemu. Poległ pod Wilejką 24 lipca 1919 r.
Feliks Santyr – uczeń klasy VII. Był szeregowcem 201 Pułku Piechoty. Zginął 15 VIII 1920 r.
Filip Śmiłowski -  maturzysta Szkoły Handlowej Zgromadzenia Kupców m. Łodzi. Student architektury na Politechnice Lwowskiej. Od 1912 r. członek organizacji „Strzelec” we Lwowie. Z chwilą wybuchu I wojny światowej wstąpił do I Brygady Legionów Polskich. Po odzyskaniu niepodległości służył w wojsku polskim. Poległ  4 IV 1920 r. pod Nozyrzem. Odznaczony orderem Virtuti Militari.
Mieczysław Thomos – zginął w niewoli 11 VIII 1920r.
Ireneusz Tworos – uczeń klasy VII. Był Kapralem 5 Pułku Legionów Polskich. Zginął 20 I 1920 r.
Jan Umański – uczeń klasy VI. Sierżant 9 Pułku Legionów Polskich. Poległ 13 IX 1920 r.
Antoni Urbanowski – uczeń klasy VII. Był ułanem 203 Pułku. Zmarł w szpitalu wojskowym w Warszawie 9 IX 1920 r.
Stanisław Wolski – uczeń klasy V. W lipcu 1915 r. wstąpił do 5 Pułku Piechoty. Poległ 3 I 1920 r. pod Mozulem.
Janusz Wysznacki – maturzysta. Plutonowy 5 Batalionu I Brygady Legionów Polskich. Poległ 23 XII 1914 r. pod Łowiczówkiem. Jako uczeń klasy V gimnazjum rosyjskiego brał udział w strajku szkolnym, po czym wstąpił do Szkoły Zgromadzenia Kupców m. Łodzi, którą ukończył w 1906 r. W następnym roku uzyskał maturę w gimnazjum św. Anny w Krakowie. W latach 1909 – 1914 studiował matematykę na UJ. W czerwcu 1914 r. zaciągnął się do I Brygady. Odznaczony Krzyżem Walecznych.
Henryk Żytnicki – maturzysta. Był szeregowcem Legii Akademickiej 36 Pułku Piechoty.  Poległ w obronie Lwowa 13 I 1919 r.

Koncert i pokaz grupy rekonstrukcyjnej

Kontynuacją czwartkowych obchodów będzie koncert i pokaz na Wydziale Filologicznym UŁ.  O godzinie 17:00 Akademicki Zespół Pieśni i Tańca Uniwersytetu Łódzkiego "Kujon" zaprezentuje koncert piosenek patriotycznych. Będzie też pokaz grupy rekonstrukcyjnej Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej " Żelazny Orzeł 1914- 1946".

W trakcie tego wydarzenia Akademicki Zespół Pieśni i Tańca Uniwersytetu Łódzkiego " Kujon" ostanie odznaczony przyznanym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego  Medalem " Zasłużony dla Kultury Polskiej".

Pierwsza tablica

Jeszcze w 1920 r. dyrektor Szkoły Zgroomadzenia Kupców, Wacław Kloss, wyszedł z inicjatywą godnego uczczenia ich pamięci. Zwrócił się wówczas do Jerzego Lemana, artysty-rzeźbiarza i szkolnego nauczyciela rysunku z prośbą o zaprojektowanie tablicy pamiątkowej.

Rysunek tablicy umieszczono na ścianie auli podczas akademii z okazji powrotu uczniów-żołnierzy do ławek szkolnych. Postanowiono również, że uroczystość odsłonięcia tablicy odbędzie się w ramach obchodów 25-lecia szkoły w 1923 r. Plany te były bliskie urzeczywistnienia.

Jerzy Leman stworzył model tablicy. Datki wpływały obficie, ale szybka inflacja pieniądza spowodowała, że dość znaczne fundusze stopniały i realizację zamiarów trzeba było odłożyć do lepszych czasów. Uroczystość odsłonięcia tablicy ku czci poległych wychowanków Szkoły Zgromadzenia Kupców m. Łodzi odbyła się 5 października 1930 r. w 10 rocznicę wojny polsko-bolszewickiej (za dyrekcji Antoniego Idźkowskiego)

Na górze tablicy widniało motto następującej treści: „A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei, jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec”, fragment wiersza J. Słowackiego Testament mój. Następnie zostały wyryte imiona i nazwiska 26 poległych uczniów. Natomiast na dole tablicy Jerzy Leman wykonał płaskorzeźbę przedstawiającą szeregi jazdy, wyłaniające się z lasu i salutujące cmentarzysku.

Za najodpowiedniejsze miejsce dla tablicy uznano środkowe okno na pierwszy półpiętrze w głównej klatce schodowej. Okno zostało wyjęte, a otwór zamurowano. Tablice o wymiarach 2 x 1,20 m umieszczono w powstałej w ten sposób niszy.Wspomniana uroczystość nie była tylko jednorazowym aktem. Odtąd 31 października każdego roku odbywał apel poległych, a 1 listopada nabożeństwo żałobne.
Oryginalna tablica został odtworzona na podstawie fotografii przez 2 artystów rzeźbiarzy. Płaskorzeźbę wykonał artysta rzeźbiarz, medalier - Tadeusz Tchórzewski wykładowca na Wydziale Architektury Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie, zaś część literniczą artysta rzeźbiarz Grzegorz Witek pracownik dydaktyczny ASP w Warszawie.  Odlew tablicy wykonano w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych „GZUT” Odlewnia Sp. z o.o.
Jeszcze w 1920 r. dyrektor Szkoły Zgromadzenia Kupców w Łodzi, Wacław Kloss, wyszedł z inicjatywą godnego uczczenia pamięci poległych uczniów. Tablicę odsłonięto w 1930 roku.

Jeszcze w 1920 r. dyrektor Szkoły Zgromadzenia Kupców w Łodzi, Wacław Kloss, wyszedł z inicjatywą godnego uczczenia pamięci poległych uczniów. Tablicę odsłonięto w 1930 roku.

Uniwersytet Łódzki to największa uczelnia badawcza w centralnej Polsce. Jej misją jest kształcenie wysokiej klasy naukowców i specjalistów w wielu dziedzinach humanistyki i nauk ścisłych. UŁ współpracuje z biznesem, zarówno na poziomie kadrowym, zapewniając wykwalifikowanych pracowników, jak i naukowym, oferując swoje know-how przedsiębiorstwom z różnych gałęzi gospodarki. Uniwersytet Łódzki jest uczelnią otwartą na świat – wciąż rośnie liczba uczących się tutaj studentów z zagranicy, a polscy studenci, dzięki programom wymiany, poznają Europę, Azję, wyjeżdżają za Ocean. Uniwersytet jest częścią Łodzi, działa wspólnie z łodzianami i dla łodzian, angażując się w wiele projektów społeczno-kulturalnych.

Zobacz nasze projekty naukowe na https://www.facebook.com/groups/dobranauka/

materiały źródłowe: dr Adrianna Szczerba, dr Dariusz Klemantowicz

redakcja: Centrum Promocji UŁ

Powiązane artykuły
Uniwersytet Łódzki na 100-lecie niepodległości

Uniwersytet Łódzki na wiele sposobów włącza się w obchody 100-lecia odzyskania niepodległości. Jesteśmy świadomi, że stanowimy część tego jubileuszu, poprzez niektóre miejsca i historie, związane z Uczelnią. W listopadzie, na zainteresowanych, czekają opowieści historykó
Walka o niepodległość po łódzku 

Od powstania listopadowego, do pierwszych lat w II RP - we wtorek, 6 listopada, o godzinie 12.00, w sali posiedzeń Rady Wydziału Filozoficzno-Historycznego UŁ, historycy przedstawią długą drogę łodzian do niepodległej ojczyzny. Konferencję organizują Instytut Historii Un
UŁ w Empiku - jak odzyskaliśmy niepodległość?

Okoliczności odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. pod kątem niekoniecznie zbieżnych interesów różnych grup będą tematem szóstego wykładu w ramach comiesięcznego cyklu „Projekt wiedza – Uniwersytet Łódzki w Empiku”. Wygłosi go dr Marcin Szymański z Wydziału Fi
Bohaterowie stulecia: Marszałek Józef Piłsudski

Spośród „ojców” polskiej niepodległości z 1918 r., Józef Piłsudski - irredentysta, przywódca socjalistów, brygadier Legionów Polskich, Naczelnik Państwa, Marszałek, pogromca Armii Czerwonej, architekt demokratycznej II RP, a później autor zamachu stanu z 1926 r. i dyktat
Na Twój adres e-mail została wysłana prośba o potwierdzenie subskrypcji.
Potwierdzając subskrypcję wyrażasz zgodę na przetwarzanie Twoich danych w celu otrzymywania treści publikowanych w serwisie.